迷乱之基根本推究录

《大宝伏藏》第六十函（ཨི）· 大阿阇黎化身莲花生教言集之一篇
莲花生大士 造 · 移喜措嘉 记录取藏 · 藏译汉对照

译者前言

此篇藏文题作 འཁྲུལ་གཞི་རྩད་གཅོད་ཀྱི་སྐོར་，收于《大阿阇黎化身莲花生教言集》（即"上师红教导问答录"，bla ma dmar khrid kyi zhal gdams zhus lan skor）之中，取藏者为娘热·尼玛沃色。全篇以卓萨南·移喜措嘉与莲花生大士问答体呈现，专就"佛与众生之根本、轮涅二者本体"这一大圆满见地的核心问题作根本推究：从"最初佛与众生二者无二"的基位出发，说明作意者普贤（法身）与作法者普贤女（法界）如何成为轮涅二者共同的基础，众生如何由"俱生无明"与"遍计无明"向下迷乱，又如何依上师窍诀向上返归智慧而成佛。末段并针对上中下三种根器，分别开示了迷乱返回、解脱证悟的具体次第。

译文依藏文原文逐段对译，问答体例一仍其旧；术语如"阿赖耶"（ཀུན་གཞི་）、"俱生无明"（ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་）、"遍计无明"（ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་）等，取汉传因明及大圆满汉译通行译法。

正文

ན་མོ་གུ་རུ༔ སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱ་བ༔ འཁྲུལ་པ་རྩད་ནས་ཆོད་དེ་སྣང་སྲིད་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རོལ་པར་མཁྱེན་པ༔ དགོངས་པ་དཔལ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དང་མཉམ་པ༔ སྤྲུལ་པའི་སྐུར་དངོས་སུ་བཞུགས་པ་ལ༔ ཇོ་མོ་མཁར་ཆེན་བཟའ་མཚོ་རྒྱལ་གྱིས་འཁྲུལ་གཞི་རྩད་ནས་གཅོད་པའི་གདམས་པ་ཞུས་པ་འདིའོ༔

南无咕噜！阿阇黎莲花生，将迷乱从根截断，了知显有一切为法性之游舞，密意与吉祥普贤平等，以化身实际安住之姿，卓萨南·移喜措嘉请教了迷乱基根本推究之教诫，此篇即是。

སློབ་དཔོན་པདྨ་ལ་ཇོ་མོ་མཁར་ཆེན་བཟའ་མཚོ་རྒྱལ་གྱིས་ཞུས་པ༔ སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ལགས༔ སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་གང་སྔ་ལགས༔ སངས་རྒྱས་སྔ་ན་དང་པོ་སངས་རྒྱས་ལས་སེམས་ཅན་དུ་འཁྲུལ་པས༔ དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་པ་ལ་དགོས་པ་མི་གདའ༔ ཆོས་ལ་འབད་པ་ལ་དོན་མི་འདུག༔ སེམས་ཅན་སྔ་བ་ལགས་ན་གཞི་སེམས་ཅན་དེ་ལ་གང་གིས་བཤད༔ སེམས་ཅན་ལ་ཆོས་སྟོན་བྱེད་མེད་པས་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་མི་འབྱུང་༔ སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་དུས་མཉམ་ན༔ རང་རང་སོ་སོར་སོང་བས་སེམས་ཅན་སངས་རྒྱས་པའི་རྒྱུ་དང་བྲལ༔ གཞི་གཅིག་ན་གང་གི་གཉེན་པོ་གང་གིས་བྱེད༔ སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་འཁྲུལ་མེད་ཀྱིས་གསུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཞུས་པས༔

措嘉向莲师请问：大阿阇黎，佛与众生谁先出现？若佛在先，则最初是从佛而迷乱为众生，那么这佛也没有必要，努力修行佛法也没有意义。若众生在先，那基础的众生是被谁开示的？既没有向众生说法者，则无论怎样修行也不会出现佛。若佛与众生同时，则各自分别而去，众生便与成佛之因分离。若在同一基础上，那各自的对治由谁来做？请大阿阇黎以无迷之言开示。

སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ སྐལ་ལྡན་གྱི་བུ་མོ༔ སྤོབས་ལྡན་གྱི་ངག༔ བཤད་ཀྱིས་ཉོན༔ སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་གཉིས་སྔ་ཕྱི་མེད་དེ༔ ཐོག་མ་སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་གཉིས་མེད་པའི་དུས་ན་ཆོས་མེད༔ སྟོན་པ་མེད༔ ཉན་པ་མེད༔ སྨྲར་མེད༔ ཚིག་མེད༔ བརྗོད་དུ་མེད༔ བདེ་སྡུག་བཟང་ངན་མཐའ་དབུས་མེད༔ གཞི་མིང་འདོགས་གང་ཡང་མེད་པ༔ ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་གནས་པ་ལས༔ སངས་རྒྱས་ལ་སྔ་བ་ཡིད་བྱེད་པ་པོ་ཆོས་སྐུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱས་པ་དང་བསྒྲུབས་པ་མེད་པར་རང་བྱུང་དུ་སངས་རྒྱས་སོ༔ སེམས་ཅན་ལ་སྔ་བ་ཆོས་བྱ་བ་མོ་ཀུན་ཏུ་བཟང་མོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱུང་ནས༔ ཡིད་དང་ཆོས་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་གཉིས་ཀའི་གཞི་བྱས་ཏེ༔ དུས་མཉམ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་གསུངས༔

阿阇黎言：有福的女子，善辩的语言，请听我说：佛与众生二者无先后之分。最初佛与众生二者无二之时，无法，无师，无听者，无言说者，无文字，无可言说，无苦乐好坏，无边中，基础无任何名言施设，如虚空一般安住之中，先于佛出现的作意者称为法身普贤，未经造作与成办而自然成佛。先于众生出现的作法者称为普贤女，与之同时出现，以意与法二者作为佛与众生二者的基础，同时出现。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ ཆོས་སྐུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་བྱས་པ་མེད་པར་སངས་རྒྱ་བ་ཇི་ལྟར་ལགས༔ སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ གཞི་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་སངས་རྒྱས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ༔ གཞི་མིང་འདོགས་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་དེའི་ངང་ལས་མ་གཡོས་མཉམ་པ་ཆེན་པོར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་དུས་གསུམ་དུ་འཕོ་འགྱུར་མེད་པར་བཞུགས་པ་ཡིན་ནོ་གསུངས༔

措嘉问：法身普贤未经造作而成佛，这是如何？阿阇黎言：基础任运成就的佛是这样的：基础名言施设于何处皆不成立，从其状态中不动摇，大平等中任运成就，故于三世中不受迁转变化而安住。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ ཡིད་བྱེད་པ་པོ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དང་ཆོས་བྱ་བ་མོ་ཀུན་ཏུ་བཟང་མོས་སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གཞི་ཇི་ལྟར་བྱས༔ སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ ཀུན་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་དང་གཞིའི་ཤེས་པ་ཆོས་བྱ་བ་མོ་གཉིས་བྱས་པ་མེད་པར་རང་བྱུང་བས༔ ཡིད་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་བྱུང་༔ དེར་རང་གར་སོང་བས་སེམས་ཅན་གྱི་གཞི་བྱས་ཏེ་མར་འཁྲུལ་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་བྱུང་ངོ་༔ ཆོས་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་བྱུང་ནས༔ དེ་རང་གར་སོང་བས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཞི་བྱས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བྱུང་ངོ་༔ དེ་གཉིས་ཀ་ལ་མིང་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བར་བཏགས་ཏེ༔ དེ་ཡང་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ནི་ཁྱོ་དང་འདྲ༔ གཞི་བྱ་བ་མོ་ནི་ཆུང་མ་དང་འདྲ༔ ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་བུ་མོ་ལྟ་བུ་སྟེ༔ སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་གཉིས་ཀྱི་བྱུང་ཁུངས་སམ་གྱེས་ཚུལ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་གྱིས་གསུངས་སོ༔

措嘉问：作意者普贤与作法者普贤女，如何作为佛与众生的利益之基础？阿阇黎言：全然分别的意与基础之觉知作法者二者，未经造作而自然产生，从意中产生俱生无明，其自行而去而作为众生的基础，向下迷乱而产生众生。从法中产生俱生智慧，其自行而去而作为佛的基础，产生涅槃。这二者共同的名字称为阿赖耶。阿赖耶的分别念之意如同丈夫，基础作法者如同妻子，俱生无明如同女儿。佛与众生二者的产生源头或分离方式应如此理解。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ མར་འཁོར་བའི་ཚུལ་སེམས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཅིས་ལན༔ སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ དེ་ནི་ཡིད་བྱེད་པ་པོ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ཁྱོ་ལྟ་བུ་དེ༔ ཀུན་གཞི་ལ་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་ནས་ང་དང་བདག་ཏུ་བཟུང་པས༔ དེ་ལ་བུ་མོ་སྐྱེས་པའི་ཚུལ་དུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དངོས་པོར་མེད་པ་ལ་གནོད་པ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱུང་ནས༔ ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་བུ་ལྟ་བུ་དེ་སྐྱེ་བའི་གེགས་བྱས་ནས་བག་ལ་ཉལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་བསགས་སོ༔ དེ་ལས་ཀུན་ཏུ་བཏགས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དངོས་པོར་མེད་པར་སྣང་ལ་གནོད་པ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱུང་སྟེ༔ བུ་མོ་དེ་ཁྱོ་ཚོལ་བ་ལྟར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ཁ་ཕྱིར་བསྟན་ནས་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་སྣ་ཚོགས་པའི་ལས་བསགས༔ ང་བདག་ཏུ་མ་གྲུབ་པ་ལ་དེར་བཟུང་བས༔ དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་བག་ཆགས་སྣ་ཚོགས་བསགས་པས༔ དེ་རྒྱུ་བྱས་ནས་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་ན་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བྱུང་ངོ་༔ དེ་ཡང་ཀུན་ཏུ་བཏགས་པའི་མ་རིག་པ་ཁྱོ་ཚོལ་བ་ལྟ་བུ་དེས༔ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཁྱོ་དང་འདྲ་བ་ཁ་ཕྱིར་བལྟས༔ དེ་གཉིས་འདོད་པ་སྤྱོད་པ་ལྟར་སྒོ་ལྔའི་རྗེས་ཕྱིར་འབྲངས་པས༔ བུ་ཚ་འཕེལ་བ་ལྟ་བུར་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་ཏུ་འཁྲུལ་ལོ་གསུངས་སོ༔

措嘉问：向下轮回的方式，众生的痛苦以何回答？阿阇黎言：这是作意者普贤如丈夫一般，向阿赖耶内观而执为我与自，因此产生名为俱生无明的女儿一般——本非实有而生出巨大损害，那俱生智慧如儿子一般成为出生的障碍，积累潜伏的障蔽。由此产生名为遍计无明的本非实有而对显现的巨大损害，如那女儿寻找丈夫一般，以意之心识向外张望，随逐五门心识而积累种种业。执取为非实有的我，积累善、不善、无记的种种习气，以此为因而产生生老病死等痛苦。遍计无明如寻找丈夫一般，意之心识如丈夫一般向外张望，此二者如行淫一般随逐五门之后而积累，如子孙繁衍一般迷乱于六道众生。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ ཡར་སངས་རྒྱས་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ལགས༔ སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ སྔར་ལྟར་ཆོས་བྱ་བ་མོ་དང་༔ ཡིད་བྱེད་པ་པོ་བཟའ་མི་ལྟ་བུས་ཏེ༔ དེ་ཡང་ཆོས་བྱ་བ་མོ་ཀུན་ཏུ་བཟང་མོ་དེ་ནི་ཤེས་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡིན༔ ཡིད་བྱེད་པ་པོ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དེ་ཤེས་བྱེད་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་པས༔ ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ང་དང་བདག་ཏུ་མི་ལྟ༔ དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོར་སྤྱོད་པས༔ དེ་ལས་བུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཤར་ཏེ༔ བུ་མོ་ལྟ་བུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་དེ་ཞར་ལ་འགགས་ནས༔ འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་ལོག༔ རྣམ་རྟོག་ཆོས་ཉིད་དུ་ལོག་ནས༔ ཆོས་སྐུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་རང་ངོ་རང་གིས་ཤེས་པས་རྟོགས་གྱུར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཏེ༔ རིགས་དྲུག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་བཅད་ནས་སྐུ་གསུམ་གྱི་ཞིང་ཁམས་སུ་གྲོལ་བའོ་གསུངས༔

措嘉问：向上成佛的方式是如何？阿阇黎言：如先前所说，法作者与作意者如夫妻一般，法作者普贤女是所知法界，作意者普贤是能知觉性智慧，不向法界执取我与自，界与智无二地行于大乐，从中产生俱生智慧之子，如女儿一般的俱生无明顺带消融，迷乱返回智慧，分别念返回法性，法身俱生智慧自识本面而证悟成佛，截断六道受生之相续而解脱于三身刹土。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ དེ་ལྟར་འཁྲུལ་གཞི་རྩད་ཆོད་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་གམ༔ ཉམས་སུ་ལེན་འཚལ་ཞུས་པས༔ སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ གང་ཟག་དབང་པོ་ཡང་རབ་ནི༔ དེ་ལྟར་ཆོད་ནས་འཁྲུལ་པ་ངོ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་འཁྲུལ་ཕྱིར་མི་འཇུག་སྟེ༔ རྟོགས་པ་མངོན་གྱུར་དུ་སངས་རྒྱས་པ་ཡང་ཡོད༔ དབང་པོ་འབྲིང་དང་ཐ་མས་འཁྲུལ་གཞི་རྩད་ཆོད་པའི་དོན་དེ་ཉམས་སུ་བླང་དགོས་གསུངས༔

措嘉问：如此仅是推究迷乱之基是否足够？还须实修吗？阿阇黎言：上上根的补特伽罗仅如此截断而识得迷乱，便不再入迷乱，也有证悟现前而成佛的。中下根的补特伽罗须实修此推究迷乱之基的义理。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ འཁྲུལ་པའི་གཞི་གང་ལས་འཁྲུལ༔ རྒྱུ་གང་ཡིན༔ དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་འཁྲུལ༔ ངོ་བོ་གང་ཡིན༔ ཚུལ་ཇི་ལྟར་འཁྲུལ༔ འབྲས་བུ་གང་ཡིན༔ དཔེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་ཞུས་པས༔

措嘉问：迷乱之基是从何而迷乱的？因是什么？何时而迷乱？体性是什么？如何迷乱？果报是什么？譬喻如何？

སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ འཁྲུལ་གཞི་ཀུན་གཞི་སྟེ༔ ཀུན་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་གཞིའི་ཤེས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ང་བདག་ཏུ་བཟུང་བས༔ འཁྲུལ་པའི་རྒྱུ་མ་རིག་པ་སྟེ༔ ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་གཉིས་ཀྱིས་བག་ཆགས་ངན་པ་བསགས་པས་འཁྲུལ་ལོ༔ འཁྲུལ་དུས་ནི་དཔྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཞུགས་པའི་ཚེ་འཁྲུལ་ཏེ༔ ཀུན་གཞི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབྱིངས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ལས༔ ཆོས་སྐུ་ལས་རིག་པ་གཞན་དུ་དཔྱད་པས་ཡུལ་སེམས་གཉིས་སུ་བཟུང་བའི་ཚེ༔ འཁྲུལ་པའི་ངོ་བོ་ང་བདག་ཡིན་ཏེ༔ ཀུན་གཞི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་ཏེ་བདག་ཏུ་བཟུང་༔ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ཏེ༔ སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བསགས་པས་དགྲ་གཉེན་ལ་སོགས་པར་བཟུང་བས་འཁྲུལ་ལོ༔ འཁྲུལ་ཚུལ་ནི༔ སེམས་ངོ་བོ་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་མིང་དུ་གདགས་སུ་མེད་པ་ལས༔ ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་དུ་བཏགས༔ དེ་ཡང་ཡུལ་མཁར་བུ་ནོར་དགྲ་གཉེན་མེད་པ་ལ་ཡོད་པར་འཛིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་མིང་འདོགས་ལ་ཆགས་ཞེན་དུ་བཟུང་ནས་འཁྲུལ་ལོ༔ འཁྲུལ་པའི་འབྲས་བུ་ནི༔ རིགས་དྲུག་གི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ༔ དེ་རྣམས་ཀྱང་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་ཏེ༔ རང་གི་སེམས་འཁྲུལ་པས་ཉེས་པ་བྱས་སོ་གསུངས༔ འཁྲུལ་པའི་དཔེ་ནི༔ སྲིན་བུའི་ཁ་ཆུ་དང་འདྲ་སྟེ༔ དེ་རང་ལས་བྱུང་ནས་རང་འཐུམས་ནས་འཆི་བ་ལྟ་བུའོ་གསུངས༔

阿阇黎言：迷乱之基是阿赖耶：以全然分别的意执基础之觉知为法身之我与自，迷乱之因是无明：以俱生无明与遍计无明二者积累恶劣的习气而迷乱。迷乱之时，是当推究的觉知进入之时而迷乱：从阿赖耶法性之界平等安住之中，从法身觉知别处推究，执境心为二时，迷乱之体性是我与自：对阿赖耶如虚空一般内观烦恼之意而执为我，以意之心识向外张望，随逐五门心识而积累种种分别，执怨亲等而迷乱。迷乱之方式：心之体性于何处不成立、不可施设名，从中施设为外器世间与内含情之众生，如同将境执为城堡子女财物怨亲实有一般，对名言施设贪着染爱而迷乱。迷乱之果报是六道之痛苦的感受。这些也不是他人所造，是自心迷乱而造罪。迷乱之譬喻是：如虫之口水一般，从自身产生而自行缠裹而死。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ འཁྲུལ་པ་དེ་གཅོད་པའི་ཐབས་གང་ཡིན༔ དཔེ་ཇི་དང་འདྲ་བར་བཟློག༔ ཟློག་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་ཡིན༔ དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡིན༔ ལོག་པའི་ངོ་བོ༔ ཟློག་ཚུལ་ཇི་ལྟར༔ འཁྲུལ་པ་ལོག་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་ཞུས་པས༔

措嘉问：截断此迷乱的方便是什么？譬喻如何遮转？遮转之因缘是什么？何时？遮转之体性、遮转之方式、迷乱遮转之果报是什么？

སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ འཁྲུལ་པ་དེ་གཅོད་པའི་ཐབས་ནི༔ སྔོན་དུ་དད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་བསྐྱེད་ལ་འཁོར་བའི་ཆོས་ལས་ཡིད་དབྱུང་བར་བྱ་སྟེ༔ དམ་པའི་ཆོས་ལ་སེམས་ཞུགས༔ བླ་མ་གདམས་པ་ཅན་བསྟེན་པའི་ཚེ་འཁྲུལ་པ་ཟློག་པའི་ས་རུ་ཕྱིན་ཏོ༔ འཁྲུལ་པ་ལོག་པའི་དཔེ་ནི༔ གཉིད་སད་པ་དང་འདྲ་སྟེ༔ རྨི་ལམ་ན་བདེ་སྡུག་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བདེན་པར་སྣང་བ་ལ་སོགས༔ གཉིད་སད་པའི་དུས་ན་གང་ཡང་མེད་དེ་འཁྲུལ་པར་འདུག་པ་ལྟར༔ འདི་ལྟར་གྱི་སྣང་བ་འདི་ཐམས་ཅད་བློ་འཁྲུལ་པའི་ངོ་གང་ལ་བདེན་པ་ལྟར་སྣང་ཡང་གང་ཡང་བདེན་པར་གྲུབ་པ་མེད༔ རྟག་པའི་བདེན་པ་ཞིག་མེད༔ སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཆི་བས་མི་བདེན༔ གནས་དང་ཡུལ་ཞིང་ཐམས་ཅད་འཕོ་བས་མི་བདེན༔ ད་ལྟ་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་མེ་བདུན་ཆུ་གཅིག་གིས་མཐར་འཇིག་པར་འགྱུར་བས་མི་བདེན་གསུངས་སོ༔

阿阇黎言：截断此迷乱的方便：先前当生起殊胜的信心，从轮回之法中回心，心趣入正法，依止具窍诀之上师之时，便到达遮转迷乱的地步。迷乱遮转的譬喻是：如睡醒一般：梦中苦乐等一切事物显现为真实等，睡醒之时都无有，如迷乱一般安住着，同样，如此的一切显现，皆在迷乱心识本身之上，虽显现如真实，然任何都无真实成立；无一常恒之真实：一切众生因死亡而不真实；处所与境地刹土因迁转而不真实；现今三千大千世界也将以七火一水而最终坏灭而不真实。

འཁྲུལ་པ་ལྡོག་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནི༔ དཔེར་ན་ཆབ་རོམ་ལ་རྐྱེན་ཉི་མ་ཕོག་པས་ཆུར་འགྱུར་བ་ལྟར༔ རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་གཞི་ལ་ཡོད་པ་དེ་རྐྱེན་བླ་མའི་གདམས་ངག་གིས་བསྟན་པས་ཡེ་ཤེས་སུ་ལྡོག་དགོས་གསུངས་སོ༔

迷乱返回的因缘：譬如冰冻遇到太阳之缘而变为水一般，本来存在的自然智慧之基，以缘上师之窍诀开示，须返回智慧。

འཁྲུལ་པ་ལྡོག་པའི་དུས་ནི༔ སྲེ་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་པས་བསྲེས་ནས་འདྲེས་པའི་དུས་སུ་ལྡོག་སྟེ༔ བེམ་རིག་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་ནས་བེམ་པོ་ལུས་ཀྱི་ཆ་ལ་ཞེན་པ་མེད༔ རིག་པ་སྟོང་པའི་ཆ་ལ་ཞེན་པ་མེད་ན་འདྲེས་པ་ཡིན༔ བདག་དང་ཕ་མ་གཉེན་འདུན་རྣམས་ལ་ཞེན་འཛིན་མེད༔ གཞན་སྣང་རྣམས་དང་དགྲ་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་ན་བདག་གཞན་འདྲེས་པ་ཡིན༔ འཁོར་བ་སྤངས་ནས་རིང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་མེད་ལ༔ མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྒྲུབས་ནས་ཉེ་བར་འགྱུར་བ་མེད་ན་འཁོར་འདས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན༔ དཔེར་ན་ལན་ཚྭ་ཆུ་ལ་ཐིམ་པ་ལྟར་དབྱེར་མེད་མཉམ་པའི་ངང་དུ་གནས་ན་འཁྲུལ་པ་ལྡོག་པའི་དུས་ཡིན་གསུངས་སོ༔

迷乱返回之时：以能融合之觉知融合而相融之时返回：将顽固与觉知融为一体，对顽固身体之分无所贪着，对觉知空性之分无所贪着，即是融合；对自己父母亲眷无所贪着执取；对他人显现与怨敌无嗔恨，即是自他融合；无所前往舍离轮回之处；无所临近而成办涅槃，即是轮涅归为一体。譬如盐溶于水，安住于无别平等之状态时，即是迷乱返回之时。

འཁྲུལ་པ་ལོག་པའི་ངོ་བོ་ནི༔ རིག་པ་གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཏེ༔ ཤེས་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་༔ ཤེས་བྱེད་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐ་མི་དད་པར་གཉིས་མེད་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ༔ དེ་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པའི་སྟོང་པའི་བབ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡིན་ལ༔ ཡེ་ནས་རང་བཞིན་མེད་པ་ཤེས་པ་ཡེ་ཤེས་ཏེ༔ གང་ལ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པའོ༔

迷乱返回之体性：觉性离于能所二取，是所知法界不生与能知觉性智慧无别无二地体验。一切法本性空之状态是法界；本来本性空之知即智慧：对何皆证悟无自性。

འཁྲུལ་པ་ལྡོག་པའི་ཚུལ་ནི༔ ཞར་སྐྱེ་དང་ཞར་འགག་གི་ཚུལ་དུ་ལྡོག་སྟེ༔ འཁྲུལ་པའི་དུས་སུ་མ་རིག་པ་སྐྱེས་པས་ཡེ་ཤེས་ཞར་ལ་འགགས་པ་བཞིན་དུ༔ དེ་ལྡོག་པའི་དུས་སུ་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པས་མ་རིག་པ་ཞར་ལ་འགགས་ཏེ༔ དཔེར་ན་ཉི་མ་ཤར་བས་མུན་པ་ཞར་ལ་འགགས་པ་ལྟར་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་སེམས་སུ་ཤེས༔ སེམས་སྟོང་པར་ཤེས༔ སྟོང་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་ཤེས་པས་མ་རིག་པའི་གཞི་མེད་དེ༔ སྣང་སྲིད་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རོལ་པ་ལས་གཞན་མེད་དོ་གསུངས༔

迷乱返回之方式：以骤生骤灭之方式返回：迷乱之时无明生起而智慧骤然隐没，同样返回之时智慧生起而无明骤然隐没：如太阳升起黑暗骤然隐没一般，知一切显现为心；知心为空；知空为智慧，故无明之基不存在：显有一切除智慧之游舞外别无他物。

འཁྲུལ་པ་ལོག་པའི་འབྲས་བུ་ནི༔ སྐུ་གསུམ་སྟེ༔ ཆོས་སྐུ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་སྐྱེ་མེད་ལས༔ ལོངས་སྐུ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ལྡན་པ་སྤྲིན་ལྟ་བུར་བཞེངས་ནས༔ སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཆར་ལྟ་བུས་འཛམ་བུའི་གླིང་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱར་གང་ལ་གང་འདུལ་དུ་སྤྲུལ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པ་ཡིན་ནོ་གསུངས༔ དེ་རྣམས་ནི་དབང་པོ་འབྲིང་གི་འཁྲུལ་པ་ལོག་ནས་གྲོལ་ལུགས་སོ༔

迷乱返回之果报是三身：法身如虚空不生；从中报身如云一般具足相好而升起；化身如雨一般于赡部洲亿万俱胝之处随宜化现而成办众生之利。这些是中根迷乱返回而解脱之方式。

ཇོ་མོས་ཞུས་པ༔ དབང་པོ་ཐ་མས་འཁྲུལ་པ་ལྡོག་པའི་གདམས་པ་ཞིག་ཞུ་དང་ཞུས་པས༔

措嘉问：请教下根迷乱返回之教诫。

སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས༔ དབང་པོ་ཐ་མས་འཁྲུལ་པ་ལྡོག་པ་ལ༔ དཔེར་ན་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁྱིམ་དང་འདྲ་སྟེ༔ དེར་ནོར་གསོག་པ་ལྟར་ལས་དང་བག་ཆགས་བཟང་ངན་ཐམས་ཅད་གསོག་པའི་སྣོད་དོ༔ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཆུང་མ་དང་འདྲ་སྟེ༔ དེས་ནོར་རྫས་འཛིན་པ་ལྟར༔ ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་ནས༔ བག་ཆགས་བཟང་ངན་དུ་འཛིན་པའོ༔ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁྱོ་ལྟ་བུ་སྟེ༔ དེས་ནོར་ལ་སོགས་པ་ཚོལ་བ་ལྟར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ནས་ཡུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་མཚན་མར་བཟུང་ནས་རྟོག་པའོ༔ སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བུ་ལྟ་བུ་སྟེ༔ དེས་ནོར་གཅོད་པ་ལྟར་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ཡུལ་ལ་ཆགས་སྡང་སྣ་ཚོགས་སྐྱེད་ཅིང་ཚུར་གཅོད་དོ༔ ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མནའ་མ་དང་འདྲ་སྟེ༔ ནོར་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལྟར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་བལྟས་ནས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའོ༔ དེ་ནི་འཁྲུལ་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའོ༔

阿阇黎言：下根迷乱返回，譬如阿赖耶心识如房屋，如积聚财物一般是积聚一切善恶业与习气的容器；烦恼之意如妻子，如她执取财物一般，向阿赖耶心识内看而执取善恶习气；心识如丈夫，如他寻求财物一般以心识向外张望而将种种境执为相状而分别；五门心识如子女，如他们花费财物一般以心识对境生贪嗔种种而向外取用；身之心识如新娘，如享用财物一般看着五种欲乐功德而体验受用——这是开示迷乱之方式。

ད་འཁྲུལ་པ་དེ་ལས་ལྡོག་པ་ལ༔ ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡིན་ཏེ༔ གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཞིག་རང་གི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་ཡིན༔ དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་མ་གཟུང་བར་གློད་དེ་འབད་རྩོལ་དང་བྲལ་བར་བཞག་པས༔ རང་གི་རྣམ་རྟོག་ཡིད་གཉིས་མ་ལངས༔ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཕྱིར་མ་བཅད་པས༔ སྒོ་ལྔའི་ཡུལ་མཚན་མར་མ་བཟུང་བ་གསལ་ལ་རྟོག་མེད་དེ་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ནོ༔ དེ་ལ་ཆོས་སྐུ་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་ཅེས་བྱ༔ རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ༔ དེ་ལ་ཉམས་སུ་བླངས་པས་སྣང་བ་འདི་སྣང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཆུ་ཟླའམ༔ གཟུགས་བརྙན་ནམ༔ སྒྱུ་མའམ༔ རྨི་ལམ་ལྟར་ངོ་བོ་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་སྟོང་པའི་ཉམས་འཆར་རོ༔ དེའི་ཚེ་ན་འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་ཡིན་ནོ༔

现在从此迷乱返回：阿赖耶心识是法界，是于何处都不成立如虚空一般，安住于自身相续之中。不以烦恼之意执取，放松而安置于离于勤作之中，则自己分别念的犹豫心不生起，心识不向外截断，五门之境不执为相状，明晰而无分别，即是智慧。这称为法身唯一明点，也称为自然智慧。若实修此，则显现的这一切知为水中月、影像、幻化、梦一般体性于何皆不成立而空之觉受生起。那时迷乱便显现为智慧。

དེ་ལ་གོམས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་བེམ་རིག་བྲལ་བའི་དུས་ན་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུར་གྱུར་ཏེ༔ ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སུ་ཤར་ཏེ༔ སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར༔ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་ཤར༔ ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སུ་ཤར༔ ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འོད་ཀྱི་ལུས་སུ་གྱུར་ནས་གཟུགས་སྐུ་གཉིས་སུ་ཤར་ཏེ༔ བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་དོ༔ དེ་ཡང་ཆོས་སྐུ་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་སྟེ་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་བརྗོད་བྱ་ལས་འདས་སོ༔ ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་འོག་མིན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ན་བཞུགས་ཏེ༔ མཚན་དང་དཔེ་བྱད་དང་ལྡན་པ་སངས་རྒྱས་རིགས་ལྔའི་ཚུལ་དུ་བཟུང་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སྣང་སྟེ་ཆོས་སྟོན་ཏོ༔ སྤྲུལ་སྐུ་ནི་སེམས་ཅན་གང་ལ་གང་འདུལ་ལ་ཐུབ་པ་དྲུག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་གདུལ་བྱ་ཅི་ཡིན་འདུལ་བའི་ཚུལ་དུ་སྣང་ངོ་༔ དེ་ལྟ་བུའི་སྐུ་གསུམ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུར་གཅིག་སྟེ༔ སེམས་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་ནས་སྒོམ་པ་བརྟན་པ་ལས་བྱུང་བས་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ༔ སྐུ་གསུམ་པོ་དེ་མཐོང་བའི་དུས་ན་མས་མཐོང་༔ ཐོབ་པའི་དུས་ན་ཡས་ཐོབ་པའོ༔ དེ་དག་ནི་དབང་པོ་ཐ་མའི་འཁྲུལ་པ་ལྡོག་ལུགས་དང་གྲོལ་ལུགས་བསྟན་པའོ་གསུངས་སོ༔

串习此者，在身心分离之时，阿赖耶心识变为法身，显现为法界之智慧，五门心识显现为大圆镜智，意识显现为妙观察智，烦恼之意显现为平等性智，身之心识变为光明之身而显现为二种色身，以成所作智成办众生之利。法身如虚空，形状颜色超越言说。圆满受用身安住于色究竟法界，具足相好，以五部佛种性摄持，显现于菩萨前而说法。化身则随何众生所化，化现为六能仁而以调伏方式显现。如此的三身也是自性身之一体：证悟心性之体性为法界，从观修坚固而生，相续彻底清净者称为佛。见此三身之时是首次得见，获得之时是首次获得。这些是下根迷乱返回及解脱方式之开示。

འཁྲུལ་པ་རྩད་ཆོད་ཀྱི་གདམས་ངག་འདི། ཇོ་མོ་ཀ་ཤེལ་ཟའ་མཚོ་རྒྱལ་ཁྱོད་ལ་གཏད། སྣོད་ལྡན་སྐལ་ལྡན་ཤིན་ཏུ་དཀོན། རིན་ཆེན་གཏེར་དུ་སྦོས་ལ་ཞོག། དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་གཏེར་སྒོ་ཕྱེས། ལས་དང་སྐལ་ལྡན་གཅིག་ལ་གཏོད། ཅེས་གདམས་སོ།

此推究迷乱之基的窍诀，付嘱于你卡千萨措嘉。堪为法器有福之人极为稀有，深藏为珍宝伏藏而搁置。到末法之时开启藏门，付嘱于一位有业缘之福者——如是教诫。

《推究迷乱之基的问答》，于季秋月初三日，在钦浦之极静处写为文字。

〔掘藏印、秘藏印、付嘱印〕

译注

一、此篇是《大阿阇黎化身莲花生教言集》中专论大圆满基位见地的一篇，与该教言集其余以实修口诀为主的诸篇不同，此篇是纯粹义理性的"根本推究"（rtsad gcod），即从第一因的角度追问轮涅二者共同的来源，属于大圆满教法中"基""道""果"三分之"基"位见地的核心论述。

二、"阿赖耶"（ཀུན་གཞི་）一词在本篇中并非唯识宗意义上的阿赖耶识，而是大圆满语境下"轮涅未分之基"的通称，其下再分出"分别念之意"（ཡིད་）与"俱生无明""遍计无明"等支分，体系与显教唯识略有出入，翻译时保留原有术语，不作混同处理。

三、篇中以"丈夫—妻子—女儿""房屋—积财—执取"等一系列世俗人伦及日常譬喻说明极为抽象的基位见地，是娘氏伏藏教言体系的一贯风格，与本函其余各篇（如《以杖顶心之教诫》《七位妇人问答录》等）的譬喻手法一脉相承。

四、末段针对上、中、下三种根器分别开示的"迷乱返回"次第，与前一篇《见地果断录》中"心性于自处解脱"的论述可以互参，二者同属一组问答，合观更能见出该体系见地与实修相贯通的整体结构。