Appearance
甚深中观见引导
༄༅། །དབུ་མའི་ལྟ་ཁྲིད་ཟབ་མོ་བཞུགས་སོ། །
麦彭仁波切（འཇམ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ།，文殊欢喜金刚）造
说明：以下依所提供藏文原文作藏中对照翻译。译文以忠实义理、符合汉传及藏传佛教通行术语、兼顾现代汉语可读性为原则。个别中观专门术语在正文中采用较稳定的汉译，必要处于文末作简注。
顶礼
ན་མཉྫུ་ཤྲཱི་ཡེ། །
南无文殊师利！
一、由人无我推知一切法无自性
དཔྱོད་པ་རྣམ་སྦྱོང་སྔོན་སོང་ནས། །
གང་ཟག་བདག་མེད་ཚུལ་ལ་ནི། །
ངེས་ཤེས་གནད་དུ་འབྲོང་བའི་ཚེ། །
བདག་ཅེས་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས། །
先以观察抉择善加净治，于补特伽罗无我之理，生起切中要害的决定解时，应知所谓“我”，只是依于五蕴而安立。
མ་བརྟག་རྟོག་པས་བརྟག་པ་ལྟར། །
ཕུང་པོ་ལྔ་དང་འདུས་མ་བྱས། །
ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་དུ། །
རྟོག་པས་བརྟགས་ཏེ་འདི་འདི་ཞེས། །
正如未经观察时，分别心将五蕴假立为“我”；同样，五蕴以及无为法等一切诸法，也都是由分别心假立，而称为“这是这个、那是那个”。
སྣ་ཚོགས་ཆོས་སུ་བཟུང་མོད་ཀྱི། །
བརྟག་དོན་བཙལ་ན་མི་རྙེད་དེ། །
ཆ་མེད་གཉིས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་བར། །
ཕྲ་ཞིང་ཕྲ་བའང་མ་གྲུབ་བཞིན། །
虽然由此执取种种诸法，然而一经观察，寻觅其假立所指之实义，终不可得。乃至穷究到所谓“两种无分”的最极微细处，纵然愈析愈细，也仍无有任何自性成立。
རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་དབང་གིས་སྣང༌། །
དངོས་པོ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པ་སྟེ། །
དངོས་མེད་བརྟེན་ནས་བརྟག་པ་ཡིན། །
དངོས་དང་དངོས་མེད་གང་ལ་ཡང༌། །
一切显现，皆依缘起之力而现。有法依因缘而生；所谓“无法”，亦是依待有法而假立。因此，无论有法抑或无法，
མ་བརྟག་དེ་དང་དེ་འཛིན་གྱིས། །
བརྟག་ཅིང་དཔྱད་པར་གྱུར་པའི་ཚེ། །
གཞི་མེད་རྩ་བ་བྲལ་བཞིན་དུ། །
མེད་སྣང་སྒྱུ་མ་རྨི་ལམ་དང༌། །
未经观察时，皆被执为如是如是；一旦加以观察抉择，则发现其本无所依、根本不成。虽无而显，犹如幻化与梦境，
ཆུ་ཟླ་བྲག་ཆ་དྲི་ཟའི་གྲོང༌། །
མིག་ཡོར་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་བཞིན། །
སྟོང་བཞིན་སྣང་ལ་སྣང་བཞིན་སྟོང༌། །
སྣང་སྟོང་སྒྱུ་མའི་ཚུལ་དུ་བསྒོམ། །
又如水中月、山谷回声、乾闼婆城、眼翳幻相、阳焰等一般。虽空而显，虽显而空；应于“现空如幻”之理中修持。
二、如幻定解仍属有分别之胜义
འདི་ནི་རྣམ་གྲངས་པའི་དོན་དམ། །
རྟོགས་པའི་བློ་ཡི་ངེས་ཤེས་ཅན། །
རྗེས་ཐོབ་སྒྱུ་མའི་ཚུལ་མཐོང་བའི། །
ཤེས་རབ་དྲི་མེད་ཡིན་མོད་ཀྱང༌། །
此即所谓“有分别的胜义”。虽已具足由理解而生的决定解，于后得位中亦能以无垢智慧照见诸法如幻之理，
གཟུང་བའི་དམིགས་པ་མ་བྲལ་ཞིང༌། །
འཛིན་པའི་རྣམ་པ་མ་ཞིག་ལ། །
ཀུན་ཏུ་རྟོག་ལས་མ་བརྒལ་ཕྱིར། །
སྤྲོས་བྲལ་ཆོས་ཉིད་མཐོང་བ་མིན། །
然而仍未离开所取境的所缘，能取心之行相亦尚未消融；由于尚未超越分别戏论，因此还不能说已经现见离戏法性。
三、连“如幻”之执亦须放下
དེ་འདྲའི་ངེས་ཤེས་སྐྱེས་པའི་ཚེ། །
སྒྱུ་མ་ཙམ་དུ་འཛིན་པ་ཡང༌། །
རྟོག་པས་བརྟགས་ཏེ་གཟུང་མོད་ཀྱི། །
གཟུང་བྱའི་ངོ་བོ་མ་གྲུབ་ལ། །
如是决定解生起之后，更应了知：即便执著“一切只是如幻”，仍是分别心假立后所执取的境。实际上，所取之法的自体从未成立，
འཛིན་པའི་སེམས་ཀྱང་མི་རྙེད་པས། །
འཛིན་མེད་ལྷུག་པའི་གཤིས་སུ་བཞག །
དེ་ལྟར་བཞག་ཚེ་ཕྱི་ནང་གི །
སྣང་བ་ཐམས་ཅད་མ་འགགས་ཀྱང༌། །
能取之心同样寻觅不得。因此，应无所执著，宽坦自然地安住于本然之性。如此安住之时，内外一切显现虽丝毫不灭，
དེ་འཛིན་མེད་པའི་གཤིས་ལུགས་སུ། །
ཆོས་སུ་བཏགས་པ་ཇི་སྙེད་པ། །
ཡེ་ནས་མ་སྐྱེས་མ་འགགས་པས། །
གཟུང་དང་འཛིན་པ་རྣམས་བྲལ་བའི། །
但于无有执取的本然实相中，凡被假立为“法”的一切，从本以来即无生无灭；由此远离一切能取与所取，
མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་མཉམ། །
ཡོད་མེད་ལ་སོགས་ཁས་ལེན་བྲལ། །
བརྗོད་མེད་དོན་གྱི་རང་བབས་ལ། །
ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་ཉམས་མྱོང་འཆར། །
于平等性法界中一味平等，远离“有”“无”等一切承许。于不可言说的真实义之自然本住中，无有疑惑的亲证体验便会显现。
四、无分别胜义与大中观瑜伽
དེ་ནི་ཆོས་ཀུན་ཆོས་ཉིད་དེ། །
རྣམ་གྲངས་མིན་པའི་དོན་དམ་པ། །
སོ་སོ་རང་གི་རིག་བྱ་བ། །
མཉམ་གཞག་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཡིན། །
此即一切诸法之法性，亦即所谓“无分别的胜义”；它唯由各别自证智亲自了知，乃等持位中的无分别智慧。
དེ་ཡི་ངང་ནས་གོམས་པ་ན། །
སྟོང་དང་རྟེན་འབྱུང་ཟུང་འཇུག་པ། །
བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་གནས་ལུགས་དོན། །
དབུ་མ་ཆེན་པོའི་རྣལ་འབྱོར་ཡིན། །
若于此境界中不断串习，则空性与缘起双运、二谛无别之实相义，即是大中观之瑜伽。
དོན་དེ་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དང༌། །
བྲལ་བ་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ནི། །
མྱུར་བ་ཉིད་དུ་མངོན་བྱེད་པར། །
འདོད་ན་སྔགས་ཀྱི་མན་ངག་བསྒོམ། །
此义远离分别心之行境。若欲迅速现前超越分别心境界的无二本智，则应修持密乘之甚深窍诀。
五、修持次第：由决定解而入亲证
འདི་ནི་དབུ་མའི་སྒོམ་རིམ་གྱི། །
ཟབ་གནད་མཐར་ཐུག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །
དང་པོ་སྤྱོད་པ་རྣམ་སྦྱངས་ནས། །
རིམ་པར་མྱོང་བས་གཏན་ལ་དབབ། །
此乃中观修持次第最为甚深、究竟的关要。因此，首先应善加净治行持，再依次第以亲身体验而作抉择。
སྣང་སྟོང་སྒྱུ་མའི་ངེས་ཤེས་ཀྱིས། །
ལམ་ནས་གསལ་བཞག་མེད་པའི་དོན། །
ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་དབྱིངས། །
མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ། །
依现空如幻之决定解，通达道中本无所破、亦无所立之义，于般若波罗蜜多的法界中，解脱于平等一味。
六、仅有理解不能代替亲证
སྐོམ་པའི་གདུང་བའི་ཕྱོགས་གང་ན། །
ཆུ་ཡོད་གོ་ཡང་སྐོམ་མི་སེལ། །
དེ་ཕྱིར་བཏུང་ན་སེལ་བ་ལྟར། །
གོ་མྱོང་དེ་འདྲར་མདོ་ལས་གསུངས། །
譬如一个饱受干渴逼迫的人，即使听说某处有水，也不能因此解除口渴；只有真正饮水，才能消除渴苦。经中所说“理解”与“体验”的差别，亦复如是。
དེ་ཕྱིར་རིགས་པ་མང་པོ་ཡིས། །
རང་ཉིད་ངལ་བའི་གོ་སྐོམ་ལ། །
རེས་འཇོག་མི་དགོས་རིམ་བསྒོམས་ན། །
ཟབ་མོའི་བཟོད་པ་མྱུར་དུ་ཐོབ། །
因此，不必只在众多理路中反复驰求，使自己疲惫于干枯的文字理解；若依其次第持续实修，而非时作时辍，则能迅速获得对甚深法义的堪忍与现证。
跋
འཇམ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ཡིས། །
ཆུ་འབྲུག་མགོ་ཟླའི་ཚེས་ཉེར་དགུར། །
ཤར་མར་བྲིས་འདིས་འགྲོ་ཀུན་གྱིས། །
ཟབ་མོ་དབུ་མའི་དོན་རྟོགས་ཤོག །
文殊欢喜金刚，于水龙年十一月二十九日，随念而书。愿以此令一切众生，皆能证悟甚深中观之义！
མངྒ་ལཾ།།
吉祥！
译注
“两种无分”（ཆ་མེད་གཉིས།）：中观论典中通常指被实有论者安立为最终单位的两类“无分”——无方分极微与无时分刹那。麦彭仁此处指出，即使分析到最细微、被认为不可再分的单位，也无法成立其自性。
“有分别的胜义”（རྣམ་གྲངས་པའི་དོན་དམ།）：亦可译为“有分类胜义”“随顺胜义”或“概念安立之胜义”。指依理观察而对空性生起决定解，虽已远胜凡夫实执，却仍带有能知、所知及概念分别的痕迹。
“无分别的胜义”（རྣམ་གྲངས་མིན་པའི་དོན་དམ།）：不是以分别心概念化所把握的“空”，而是超越能所分别、由无分别智慧现证的法性。
“各别自证”（སོ་སོ་རང་གི་རིག་པ།）：对应梵文 pratyātma-vedya 一类表达，意为必须由圣者各自内证，不能依语言概念转述而成为他人的直接经验；此处不应机械理解为唯识宗所说的“自证分”。
“无所破、无所立”：原文此句作“གསལ་བཞག་མེད་པའི་དོན”，依上下文及中观惯用语义，译作“本无所破、亦无所立”。其义不是否认道上断障证德，而是说在究竟法性中，没有一个实有之法可被破除，也没有另一个实有之法需要重新建立。
“甚深法义的堪忍”（ཟབ་མོའི་བཟོད་པ།）：此处“忍”不是单指忍辱，而是对甚深空性法义能够安忍、接受、契入，乃至达到不退转的深度决定。
文本信息
- 藏文题名：དབུ་མའི་ལྟ་ཁྲིད་ཟབ་མོ།
- 汉译题名：《甚深中观见引导》
- 作者：麦彭仁波切（མི་ཕམ་རྒྱ་མཚོ།，1846–1912）
- 署名：འཇམ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ།（文殊欢喜金刚）
- 造论时间：水龙年（1892）十一月二十九日
- 《麦彭仁全集》27卷本：第27卷，第17–19页
- 《麦彭仁全集》32卷本：第32卷，第321–323页