密咒道次第宝明灯

《大宝伏藏》第六十函（ཨི）第一篇
莲花生大士 造 · 娘·尼玛沃色 取藏 · 藏译汉

译者前言

此篇藏文题作 གསང་སྔགས་ལམ་གྱི་རིམ་པ་རིན་པོ་ཆེ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་，收在蒋贡康楚编集的《大宝伏藏》第六十函（ཨི 函）之首，共十四页、七叶。正文起首的梵藏对译处只作短题《密咒道次第》（梵作 Mantrasya-pathakrama-nāma），书叶边注则题为「道次第根本引导」。全函所收此一法系，在后世藏地通称《莲师道次第》（པདྨའི་ལམ་རིམ་），本篇即其根本伏藏文。

题名中「宝」（རིན་པོ་ཆེ་）一词的位置略有余地：它紧接「道次第」而来，最自然的读法是修饰前者，全题即「照明密咒道次第之珍宝的明灯」；但正文立誓偈自称「实修道次第之珍宝明灯」，彼处「珍宝」直接修饰「明灯」。两解藏文皆通，译题从简作《密咒道次第宝明灯》，兼容二义。

本文的来历，见于所附的〈莲师道次第之历史〉一篇：多罗那他指出，前译宁玛自宗的大圆满法类多数经由无垢友与毗卢遮那传下，另有努钦大师自勃律请回者、汉地和尚七代传承、印度阿阇黎七代传承等诸多支系，而真正由莲师亲传的大圆满，唯于此一法系中显然可见。娘·尼玛沃色从伏藏取出后，传子卓贡，再传古鲁·却旺；却旺仁波切另有一部同源伏藏，上下二伏藏的教授在后代素·释迦迥乃手中双运合流，教传与伏藏遂如二水交汇。根本颂虽将玛哈、阿努、阿底三瑜伽的密意统摄一处，然依历史篇所言，此处实是把究竟圆满次第摄为心要，依直指的方式而作确立。

全篇由四个部分组成：根本伏藏文（九字句偈颂）、内说科判、法系历史与传承祈请文、以及那篇以水晶映虹为表示的引导文。后三篇的跋文分别注明出自多罗那他与至尊贡嘎卓乔（1507–1566）之语，可见此本是历代传承者层层附益而成的合编本。

译例：根本伏藏文采藏汉对照，逐句对译；凡藏文以缩略语压缩的义项（如「二摧二具」「白红黑三」），一律于〔〕中补足，宁可啰嗦，不敢省略。科判、历史、引导三篇为散文，依原文分段直译。全文译注附于篇末。

一 · 根本伏藏文

顶礼三根本！

གཉིས་བཅོམ་གཉིས་ལྡན་གཉིས་འདས་གཉིས་དཔལ་མཆོག༔
མ་ལུས་འདུས་ཤིང་ཡང་དག་ཟོལ་མེད་པ༔
སངས་རྒྱས་བདེ་གཤེགས་དྲུག་པ་ཀུན་འདུས་བཟང༔
གུས་གདུང་དང་བའི་སྒོ་ནས་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔

摧伏二〔障〕、具足二〔智〕、超离二〔边〕、二〔利〕最胜吉祥，
无余摄集一切，真实而无谄诳，
佛陀、善逝、第六〔金刚持〕、总集一切之普贤，
以恭敬、渴仰、净信之门而作顶礼。

བདག་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་ཨོ་རྒྱན་པད་འབྱུང་དེས༔
རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་ཚེ་གཅིག་གྲོལ་བྱེད་ལམ༔
ཕྱི་རབས་རྣལ་འབྱོར་ལས་ལྡན་དོན་ཆེད་དུ༔
ཉམས་ལེན་ལམ་རིམ་རིན་ཆེན་སྒྲོན་མེ་བྲི༔

我此瑜伽士邬金莲花生，
为后世具缘瑜伽行者之利益故，
将金刚乘一生解脱之道，
书为《实修道次第珍宝明灯》。

〔一、基——认定实相与迷乱之理〕

གནས་ལུགས་འཁྲུལ་ལུགས་ངོ་ཡིས་གཟུང་བ་ནི༔
གཉིས་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཀ་དག་ཡེ་སངས་རྒྱས༔
སྙིང་པོ་མ་རིག་ལས་ཉོན་ལོག་སྡུག་བསྔལ༔

以认知而执持实相与迷乱之理者：
无二、任运、本净、本来是佛〔此为实相〕；
如来藏〔之上〕由无明而起业、惑、颠倒与痛苦〔此为迷乱〕。

〔二、道之前行〕

ཕུན་སུམ་ཚོགས་ལྔས་བསྒྲུབ་གཞི་གཟུང་བ་ནི༔
བྲག་ནགས་དུར་ཁྲོད་ཕུག་སོགས་སྐྱོན་ཡོན་བརྩི༔
ཚེས་སྐར་གཟའ་བཟང་ཡར་ངོའི་སྔ་གོང་འཇུག༔
དད་གུས་དབང་དམ་ཤེས་རབ་གདེང་དང་ལྡན༔
ཟས་སྨན་མཆོད་སྐོང་སྒྲུབ་པའི་རྫས་རྣམས་གསག༔
མ་དྲེད་རྩེ་གཅིག་དཀའ་ཐུབ་མཐར་འདོན་ནོ༔

以五圆满而执持修持之基者：
岩山、林间、尸陀林、山洞等，权衡其过失与功德〔处所圆满〕；
择吉日、吉星、吉曜，于上弦月前分入座〔时间圆满〕；
具足信心、恭敬、灌顶、誓言、智慧与定解〔补特伽罗圆满〕；
积集食物、药物、供品、酬补及修持所需诸资具〔资具圆满〕；
不昏懵、一心专注，将苦行贯彻到底〔方便圆满〕。

རྣལ་འབྱོར་སྲུང་བའི་འཁོར་ལོའི་རིམ་པ་ནི༔
ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་འཐོབ་བསྒོམ༔
ལྷ་མཚན་རྡོ་རྗེ་འཁོར་ལོ་མཚོན་མེས་བསྲུང༔
ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡིག་བསྒོམ༔
སྤྱན་རས་འཇམ་དཔལ་ཡི་དམ་གང་ཡིན་བསྒོམ༔
རྡོ་རྗེའི་ས་ར་གུར་དང་མདའ་མེ་བསྒོམ༔
བྱ་བྱེད་ངོ་བོ་མི་དམིགས་ངང་ལ་གཞག༔

瑜伽士护轮之次第者：
观修令一切具身有情获得无上菩提〔以菩提心防护〕；
以本尊标帜之金刚、轮、兵刃、烈火而防护〔以五兵器防护〕；
于身语意三处观修身语意三字〔以三字防护〕；
或观音、或文殊，随修何等本尊而观修〔寂猛三叠防护〕；
观修金刚地基、垣墙、帐幕以及箭与火〔自生任运之防护〕；
于所作、能作之体性无所缘之境中安住〔胜义无相之防护〕。

གནད་ལྔའི་སྒོ་ནས་ལམ་ལ་འཇུག་པ་ནི༔
ཐུན་མོང་ཁྱད་པར་བླ་མེད་གསུམ་སྐྱབས་འགྲོ༔
དཀར་དམར་ནག་གསུམ་བརྒྱ་བཟླས་མཆོད་སྦྱངས་བསྐངས༔
དལ་འབྱོར་ལས་འབྲས་མི་རྟག་ཉེས་དམིགས་བསྒོམ༔
སྒྲུབ་དང་མཆོད་པའི་མཎྜལ་གཉིས་སུ་འབུལ༔
སྣ་ཚོགས་ལམ་ཁྱེར་གཏོར་མས་ཚོགས་གཉིས་གསག༔
རྒྱུན་གཏོར་གསུམ་བདུན་བཅུ་གཅིག་ལ་སོགས་གཏང༔
རྣམ་དག་བདུན་དང་ཕྱི་ནང་གསང་མཆོད་འབུལ༔
དེ་རྣམས་གསང་སྔགས་ལམ་གྱི་སྔོན་འགྲོ་ཡིན༔

以五要门趣入道者：
共同、殊胜、无上三种皈依〔奠定法之基础〕；
白、红、黑三类〔罪障〕，以百字明念诵、供养而净除、酬补；
观修暇满、业果、无常与〔轮回〕过患〔以此修心〕；
献修行曼扎与供养曼扎二者；
以种种道用食子积集二资；
施放常施食子三、七、十一等；
献七支清净〔供〕与外、内、密三供。
此等即密咒道之前行。

〔三、道之自体——共同乘之道〕

བསླབ་པ་གསུམ་ལ་ལམ་གཞི་བཅའ་བ་ནི༔
མི་མཐུན་སྤོང་སེམས་མཉམ་འཇོག་རང་ངོ་ཤེས༔
ཤཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པྲ་ཛྙཱ་ཤིཀྵཱ་ན༔
གནོད་སྦྱོར་ལོག་ཞུགས་ཁྱད་པར་ཐབས་ཀྱིས་ཟིན༔
བདེན་པའི་དོན་མཐོང་གོམས་འདྲིས་དེ་མི་འདའ༔
གཉེན་པོའི་དབང་གིས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གསུངས༔

于三学中奠立道基者：
断除违品〔戒〕、心平等安住〔定〕、认识自之本面〔慧〕；
梵语即尸罗、三摩地、般若三学；
损害之加行与颠倒趣入，亦以殊胜方便摄持；
现见真谛之义、串习纯熟、不逾越彼〔三者〕；
依对治之力而宣说八万四千〔法蕴〕。

སེམས་གསུམ་སྒོ་ནས་ལམ་ལ་འཇུག་པ་ནི༔
ཡིད་འོང་ཕ་མར་ཤེས་ཤིང་བདེ་ལྡན་བསྒོམ༔
སེམས་ཅན་ཕ་མ་སྡུག་བསྔལ་བསྒྲལ་བར་བསམ༔
སངས་རྒྱས་ཐོབ་འདོད་བསམ་པ་ལེན་དང་སྒྲུབ༔
སེམས་གསུམ་སྡེ་གསུམ་བསླབ་གསུམ་ཉམས་གསུམ་ཐུགས༔

从三心之门趣入道者：
于可意者知其为父母，观修令彼具足安乐〔慈〕；
思维救度父母有情脱离痛苦〔悲〕；
以欲证佛果之意乐，受持〔愿〕而修持〔行〕〔菩提心〕；
三心即摄于三藏、宣为三学，而成三种觉受之心要。

〔四、道之自体——不共密咒之道〕

ཁྱད་པར་གསང་སྔགས་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ནི༔
བུམ་གསང་ཡེ་ཤེས་བདེ་ཆེན་དབང་བཞི་བསྐུར༔
ཕྱི་ནང་སྣོད་བཅུད་གཞལ་ཡས་ལྷ་རུ་བསྐྱེད༔
སྐྱེ་འགགས་གཉིས་མེད་རང་བྱུང་མཐའ་ལས་འདས༔
གནད་གསུམ་གཅུན་པས་རྟོག་མེད་རང་གསལ་འཆར༔
སོ་སྤྱི་བོགས་གསང་ཡང་དག་ཁོ་ན་སྤྱོད༔
མཉམ་རྗེས་བཟའ་བཅང་སྲུང་བའི་དམ་ལྔ་དབོག༔
དེ་རྣམས་གསང་སྔགས་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན༔

别说密咒道之体性者：
授予宝瓶、秘密、智慧、大乐四种灌顶〔成熟相续〕；
将外内器情生起为无量宫与本尊〔生起次第〕；
生灭无二、自生自起、超离诸边〔见〕；
调伏三要，无分别之自明现前〔修〕；
别行、共行、增上行、密行，唯依真实义而行〔行〕；
立定中、后得、食、持、护五种誓言〔三昧耶〕。
此等即密咒道之体性。

〔五、道之助缘——五瑜伽〕

རྣལ་འབྱོར་ལྔ་ཡིས་ཉམས་སུ་བླང་བ་ནི༔
རྟོག་མེད་ཆོས་སྐུར་ཉལ་ལ་འཆི་རྟོག་སྦྱང༔
འགག་མེད་ལོངས་སྐུར་ལངས་ཏེ་སྐྱེ་རྟོག་སྦྱང༔
དབང་བཞིའི་བདུད་རྩིར་བརླབས་ལ་བཟའ་བཏུང་རོལ༔
སྣ་ཚོགས་ཐབས་ཀྱིས་བཟུང་ལ་ལམ་དུ་གཏང༔
དྲོ་སྲོད་སྐྱེས་ཤར་འདའ་ཀ་བར་དོར་ལྟེམ༔

以五瑜伽而实修者：
于无分别法身中入眠，净治死亡之分别〔睡瑜伽〕；
以无灭报身而起坐，净治出生之分别〔起瑜伽〕；
加持为四灌之甘露而享用饮食〔食瑜伽〕；
以种种方便执持而转为道用〔恒常瑜伽〕；
于晨、暮、生起显现、临终、中阴之际贯注充盈〔时节要瑜伽〕。

〔六、遣除四障〕

ལམ་དེའི་གེགས་བཞིའི་སྐྱོན་སེལ་བསྟན་པ་ནི༔
བྱིང་རྒོད་ཉམས་གསུམ་བཅོས་ལ་ལམ་དུ་གཏང༔
ནད་ཀྱི་གཞི་རྒྱུ་རྐྱེན་འབྲས་ངོས་བཟུང་བཅོས༔
སྤྲོས་བྲལ་ངང་བཞག་རྒྱུན་ཆད་སྐྱེས་ནས་སེལ༔
གནོད་པའི་ཟས་ཟ་འཁྲིག་བཅད་ལྟོས་མེད་བསྐྱུར༔
དཀར་དམར་ནག་པོའི་ཧཱུྃ་སྤྲོས་སྟེང་འོག་གདོན༔
རང་ལས་གཞན་མེད་ཡ་ང་འཁུ་འཁྲིག་བཅད༔
དམ་ཉམས་གྲོགས་གནས་ཟས་ཀྱི་གྲིབ་བཞི་བསལ༔

宣说遣除此道四种障碍之过患者：
沉没、掉举与〔乐明无念〕三觉受，对治后转为道用〔等持觉受之障〕；
认定病之基、因、缘、果而作对治〔身病之障〕；
于离戏之境中安住，令其相续断绝，〔证受〕生起而得遣除；
断除有害之饮食与交合，无所顾恋而舍弃；
白、红、黑三色吽字放射，〔遣除〕上下之魔祟；
自之外别无他〔魔〕，断除惊惧、忿恨与纠缠〔心之分别与神鬼之障〕；
遣除破誓者、伴侣、处所、饮食四种晦气〔骤缘晦障之障〕。

〔七、增益道用〕

ལམ་དེའི་བོགས་འདོན་གནད་དུ་གཏང་བ་ནི༔
སྐྱོན་གྱི་རྩ་བ་བདག་འཛིན་བློ་ཡིས་གཏང༔
ཡོན་ཏན་གཞི་མ་ཉམས་ལེན་དྲག་པོ་བྱ༔
རང་གི་ལམ་ལ་བོགས་མེད་གཞན་གྱིས་འདོན༔
ཉོན་མོངས་གནད་ནས་བཟུང་ལ་ལམ་དུ་གཏང༔
རྣམ་རྟོག་ལམ་དུ་གཏང་ལ་བོགས་སུ་འདོན༔
དེ་རྣམས་ལམ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡན་ལག་ཡིན༔

于彼道之增上要点而贯彻者：
过失之根本——我执，以心舍离；
功德之根基——猛厉实修；
自道若无增上，则以他〔法〕而策发；
于要害处执持烦恼而转为道用；
将分别念转为道用而作增上。
此等即道之助缘支分。

〔八、果〕

ལམ་དེ་མཐར་ཕྱིན་མངོན་གྱུར་འབྲས་བུ་ནི༔
སྐུ་ལྔ་གསུང་ལྔ་ཐུགས་ཡོན་ཕྲིན་ལས་ལྔ༔
རྟེན་ཅན་རྟེན་མེད་ངོ་བོ་ཉིད་དོན་བྱེད༔
གཅིག་དང་ཐ་དད་གཉིས་སུ་མེད་པར་བཞུགས༔
གཟིགས་ཚུལ་གྲུབ་དང་མ་གྲུབ་བདེན་རྫུན་བརྟག༔

彼道究竟现前之果者：
五身、五语、五意、五功德、五事业；
有所依、无所依、体性自性，而成办〔有情〕之利益；
于一与异无二之中安住；
其现见之理，须以成与不成、真与妄而作观察〔遮破他宗之邪分别〕。

ཚེ་འདིར་སངས་རྒྱས་ཐོབ་བྱེད་ཉེ་བའི་ལམ༔
རང་མཚན་མངོན་དུ་སྟོན་པ་ངེས་པའི་ཆོས༔
ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ལྡན་ཤིང་རྟའི་སྲོལ༔
ཕམ་བྱེད་རྒྱལ་གྱུར་བླ་མེད་ཐེག་མཆོག་གོ༔

此生即能成佛之捷径之道，
现前开示自相之决定法，
方便与智慧二者兼具之车轨宗规，
能摧他而独尊之无上最胜乘。

འདི་སྦྱར་དགེ་བ་དྲི་མེད་རྣམ་དག་གིས༔
ལུས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྨིན་གྲོལ་ལམ་ཞུགས་ཏེ༔
རང་ཆས་ཤེས་རྟོག་སྒྲིབ་ཟད་ཉེས་དག་ནས༔
ཡང་དག་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མྱུར་ཐོབ་ཤོག༔

以造此文无垢清净之善根，
愿一切具身有情趣入成熟解脱之道，
本具之了知证悟〔现前〕，障尽罪净，
速得真实圆满之正等觉！

跋文云：名为《密咒道次第宝明灯》者，邬金大阿阇黎莲花生所造，圆满。此本系依持明尊者之手书校勘。由主尊仁波切娘·尼玛沃色从伏藏中迎请而出。

愿佛陀之教法弘扬广大，
愿一切国土生起安乐，
愿诸佛子之所思所愿，
皆得广大成办——祈垂加持！

二 · 内说密咒道次第科判

顶礼吉祥普贤！

此《内说密咒道次第》分三义：初义、正文义、末义。

初义分二：顶礼、立誓造论。

正文义分三：基、道、果。

正文总义之第一「基」分二：实相与迷乱之理。

正文总义之第二「道」分三：宣说道之前行、道之自体、道之助缘。其中第一「前行」分三：以五圆满执持修持之基、宣说护轮之次第、宣说以五要门趣入道。初者有五：于何处所、于何时节、由何补特伽罗、积集何等资具、如何以方便修持。第二「瑜伽士护轮之次第」有六：以菩提心防护、以五兵器防护、以三字防护、以寂猛三叠防护、自生任运成就之防护、以胜义无相而防护。第三「以五要门趣入大乘道」有五：以皈依奠定法之基础、以百字明净治障碍、以观修业果无常而修心、以献曼扎及施放食子积集资粮、以献供而周遍增上二资。第四「以曼扎与食子积资」分二：献曼扎、施食子；后者又分种种道用食子与常施食子二者。此等即密咒道之前行。

第二「道之自体」分二：共同乘总道、不共密咒之道。初者分二：于三学中奠立道基、以三心转变道之趋向。其中初者有五：认定体性、解说所诠之声义、宣说性相之自反体、事相生起之理、依对治门转为异名之理。第二「从三心之门趣入道而转变道之趋向」有四：慈、悲、菩提心，及将此三者认定为三藏而宣说为三学。

第二「不共密咒自道之体性」有五：成熟相续者为灌顶、令已熟者解脱者为见、令见得以串习者为修、与彼不相离而锻炼力用者为行、令不逾越此等者为誓言。其中第二「见」分二：修习生起次第、宣说圆满次第。此等即密咒道之体性。

第三「宣说彼之助缘」分三：宣说以五瑜伽实修道之方式要诀、以四种除障遣除道之过患、以三种增益令道究竟。初者有五：睡眠瑜伽、起坐瑜伽、饮食瑜伽、恒常瑜伽、时节要害瑜伽。第二「宣说遣除此道四障之过患」有四：遣除等持觉受之障、认定身体病苦之障而以息法对治遣除、遣除心之分别与神鬼之障、遣除骤缘晦气之障。其中第二又分：认定身病苦之障、对治之；对治又分上根安住于本然、中根贯彻要点、下根以观想对治。第三「于彼道之增益要点而贯彻」分三：遣除不生增益之过失、奠立能生之基础、如何增益之方便。其中第三「如何增益之方便」分二：于自所安住之道而作增益、于先前未有而新生之烦恼分别作增益；后者又分二：烦恼之增益、分别念之增益。此等即道之助缘支分。

总义之第三「实修此道而究竟现前之果」分四：认定果法、成办有情利益之方式、安住密意之方式、于以大悲摄受所化之理遮破他宗邪分别。

第三「末义」分二：宣说此法之伟大、将诸善根回向遍智并宣说题名与作者跋圆满之理。

《内说密咒道次第》之摄义，圆满。

三 · 莲师道次第之历史

《莲师道次第》者，乃阿阇黎莲花生之密意、大圆满之窍诀，从努钦·桑吉益西传下、教敕降于素·释迦迥乃者，似即其纯正本源。

姑且将莲师之诸伏藏法置于一旁：即于号称「教传」之前译宁玛自宗中，大圆满法类亦多半由无垢友与毗卢遮那传承而来，此外尚有桑吉桑瓦与努钦大师从卓沙（勃律）请得者、汉地和尚七代传承、印度阿阇黎七代传承等诸多支系；而由阿阇黎莲花生亲传之大圆满，唯于此法中显然可见。

以上为至尊多罗那他之语。

不仅如此，主尊娘氏从甚深伏藏中取出此法，传于其子卓贡，卓贡复传予古鲁·却旺。却旺仁波切亦从甚深伏藏中取出，于是上下二伏藏之教授双运合流，降入后代素·释迦迥乃之手，遂令教传与伏藏之甚深教授如二水交汇，由讲闻抉择而成之讲修，得以广大弘传。

复次，根本颂之金刚句，虽似将玛哈、阿努、阿底三瑜伽甚深广大之密意与觉受悉皆摄于一处，然于此处，则是将究竟圆满次第摄为心要之教授，依直指之方式而作确立。

四 · 莲师道次第传承祈请文

法身普贤、报身金刚萨埵、化身莲花生，
娘·智那（智童）、努氏比丘桑吉益西、
云嘉（功德海）、耶喜迥乃、娘氏、素波切，
喜饶札、素琼·喇钦、释迦桑（卓浦巴）、释迦僧格（匝擦）、释迦多杰哇，
娘那（坚赞）、班杰、释迦华、桑吉僧格，
贡仁、仁杰、衮旺、素·吽、释迦迥乃（后者），
素之子释迦华、华桑、善知识康巴札，
色顿、惹钦、无比德列巴，
贡嘎秋珠、贡嘎（卓乔）、扎堆巴、拉旺札，
至尊多罗那他、钦列旺姆、仁钦嘉措华，
宁波、他耶、贡桑旺波、才旺诺布德，
法界自解脱及其法嗣、贡桑却觉、金刚上师洛桑、图托足下，
最胜化身尼玛却培、仁钦、洛萨丹炯，
及诸根本上师前，我等虔诚祈请！

以莲师亲宣金刚句之释论与实修引导而善加护持，
赤裸直指心性之道要，
以「老翁拄杖、老妇竖指」之譬喻，
加持具缘者得握解脱之道！

此为至尊贡嘎卓乔之语，并附补遗。

五 · 莲师道次第之引导

《莲师道次第》之引导者：先行皈依发心，于寂静处、日光可照入之修行室中，令阳光透过水晶而映现清晰虹光，以此作为所缘之所依而安置；随后以「老翁拄杖、老妇竖指」之表示方式而作引导：

子啊！此处所现金刚萨埵之明镜，其体性不转变为任何法，然依缘则可显现一切。如是，一切显有轮涅虽于唯一明点中并无内外之分，却是虹光互不混杂而各各朗然的奇景。光明显现而空、开启显现之门而明分不灭，殊胜刹土密严悦意之境，亦以此为表示。凡假立为「法」者，本净、任运、平等性周遍舒展。

水晶与水晶之光，色与形俱时显现为种种虹光，然终不越无、现、遍三者，于无造作、本来解脱之中——朗朗晃晃、清清爽爽、赤赤裸裸、坦坦然然。界与觉无别，亦非可别；离于所分与能分。

于无造作之界中，自生之光明，
虽普遍存在，然无人得见；
不敢揣度，犹如虚空之广袤，
明而灿然，犹如日光，
不变坚固，犹如山王须弥，
深而无底，犹如大海之底，
纤尘不染，犹如淤泥中之莲花，
无可执取，犹如水中之月，
显现一切，犹如空中之虹霓云霞，
明晰圆满，犹如镜中之影像，
于一切无碍，犹如天铁霹雳，
相续不断，犹如滔滔大河，
成为一切之基，犹如广大地基。
如是诸喻，当与智慧法界相配而解。

如是，觉性金刚链虽无内外之成立，然依显现之方式而现为内外，故外者名曰「任运珍宝之腔」，内者名曰「觉性自明澄净之童子」。以「觉性本身」与「觉性自力」之说法，虽有互不混杂、明晰灿然之纹彩，然不变光明之明点，融入空明脉腔——佛母金刚亥母之莲宫中，由是诞生乐、明、空觉受之童子。

从如意树成熟如意之果；从甘露海涌起甘露之波涛；从如意宝降下所欲之雨。

纵然如是，切莫以分别恶心之犹疑，将甘露注入盛满秽呕之瓶！切莫从药之种子结出毒果！切莫以黑暗遮蔽日光！

奇哉！当如面前此水晶一般，了知内在觉性明分之金刚链！由此水晶无碍现起光明虹彩所表示者，即显现门之光明——四大转依之自然安住，以及脉、风、明点之一切自现：如烟、如阳焰、如闪电、如萤火、如燃灯、如月、如日、如罗睺之形。并无「此当现、此不当现」之别，一切皆是界中显现、界中解脱。如蛇结自解一般，不为执取之邪魔所扰乱；以「水晶本无内腔而其中现影」之喻，切莫于自觉之外别处寻觅！将一切相状显现，指认为无造作、无勤作、自明之自现——如是则因果不相错乱，而于一切时中行持。

པདྨའི་བཀའ་བསྩལ་སྙིང་པོ་ཀུན༵། །
མན་ཤེལ་ཉམས་དག༵འི་བརྡ་ཐབས་ཀྱིས། །
སེམས་ཀྱི་འཆིངས་གྲོ༵ལ་མཆོ༵ག་སྟོན་པ། །
ཡི་གེ་འདི་ལ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེད། །

莲师所赐教敕之一切心要，
以悦意水晶之表示方便，
开示心之系缚与解脱之最胜〔窍诀〕，
于此文字，当生定信！

《莲师道次第》之要诀指授，摘录如上。此出自至尊贡嘎卓乔之金刚语。愿吉祥！

译注

一、「摧伏二障、具足二智、超离二边、二利最胜吉祥」：此句是对「薄伽梵吉祥」（བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ）一名的逐字析义，藏文仅以「二」字带过所摧、所具、所超、所胜的内容。传统释义为：摧二障、具二智（或二身）、超二边（轮涅）、二利圆满故称吉祥。译文依此补足；若严守字面，可作「摧二者、具二者、超二者、二者之最胜吉祥」。

二、「第六」（དྲུག་པ）：指五部佛之上的第六金刚持（本初佛），宁玛派语境中与普贤王如来同位，故下句即接「总集一切之普贤」。

三、「损害之加行与颠倒趣入，亦以殊胜方便摄持」（གནོད་སྦྱོར་ལོག་ཞུགས་ཁྱད་པར་ཐབས་ཀྱིས་ཟིན）：藏文极简，译文依科判所列「性相之自反体」一节而解为——别解脱戒所断的「损害及其加行」乃至颠倒趣入，密乘中反以殊胜方便摄持而转为道用。另有一解为「纵有损害之加行与颠倒趣入，若以殊胜方便摄持即无过失」，义理相通。

四、「白、红、黑三」：既可指三类罪障（善、无记、恶三类业习），亦可依后文「三色吽字」而解为三种净治所缘。科判此处只作「以百字明净治障碍」，故译文取罪障义并加〔〕标注。

五、「三心即摄于三藏、宣为三学，而成三种觉受之心要」：原句 སེམས་གསུམ་སྡེ་གསུམ་བསླབ་གསུམ་ཉམས་གསུམ་ཐུགས 为四组三法并列的压缩句，末字 ཐུགས（意、心要）无格助词，句法开放。科判所述为「认定为三藏、宣说为三学」，译文据此串连；「三种觉受」一项科判未列，或指乐、明、无念，姑存原貌。

六、时节要瑜伽一句（དྲོ་སྲོད་སྐྱེས་ཤར་འདའ་ཀ་བར་དོར་ལྟེམ）：སྐྱེས་ཤར 可解为「觉受生起显现」，亦有读作「睡起」者；ལྟེམ 意为盈满、贯注，此处指于诸时节要害中令修持贯注不断。此句为全颂中最简涩者，译文取宽解。

七、「别行、共行、增上行、密行」（སོ་སྤྱི་བོགས་གསང）：为密乘行为的四类，与其后「唯依真实义而行」合为五分。

八、「无、现、遍」三者（མེད་སྣང་ཁྱབ་གསུམ）：大圆满彻却常用语，指显现虽有而无自性、无自性而显现不灭、如是遍于一切，并非三种别法。

九、传承祈请文中的名号：原文以极度缩写加夹注小字书写（如 ཡོན་རྒྱམ་་་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ 即缩名与全名并列）。译文中以（）标出补足或身份说明，凡缩名无从确指者一律音译保留，未作臆补。其中贡嘎卓乔（1507–1566）与其转世多罗那他（贡嘎宁波）前后相承，为此法系后期之关键人物。

十、末颂之名字暗嵌：末四句藏文中的 ཀུན༵、དག༵、གྲོ༵ལ、མཆོ༵ག 四字上方加有标记符（༵），系将造者名「贡嘎卓乔」（ཀུན་དགའ་གྲོལ་མཆོག）嵌入偈颂。汉译无法保留此形式，故于此说明；对应处即汉译中「一切心要」之「一切」、「悦意」之「意」、「解脱」之「解」、「最胜」之「胜」。

十一、关于题名：正文起首与跋文均作全名《密咒道次第宝明灯》，而梵藏对译处只作短题《密咒道次第》，书叶边注作「道次第根本引导」，后附三篇则通称《莲师道次第》。四种称谓同指一法。

底本：谢竹版《大宝伏藏》（Rin chen gter mdzod chen mo）第六十函，页1–14，Shechen Publications，新德里。